ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਸੀਜ਼ਫਾਈਰ ਸਮਝੌਤਾ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਣਾਅ ਫਿਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੈਸ਼ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ 17 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਲਟਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ 14 ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ 60 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਸੀ।
ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਫਿਰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ
ਪਰ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹੀ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਫਿਰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੈਂਕਰਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਰੀ ਟੈਂਕਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਈਰਾਨੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕਾਰਪਸ (IRGC) ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟੈਂਕਰ ਤੈਅ ਰੂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹਾਰਮੁਜ਼ ‘ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਯਮ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ 80 ਅਹਿਮ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ
ਮੰਗਲਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ 80 ਅਹਿਮ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਾਬੜਤੋੜ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ, ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ, ਰਡਾਰ, ਐਂਟੀ-ਏਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ, ਡਰੋਨ ਲਾਂਚ ਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ IRGC ਦੀਆਂ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੌਜੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਟੀਚੇ ਸੀਰਿਕ, ਕੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਬੰਦਰ ਅੱਬਾਸ ਰਹੇ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। IRGC ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 85 ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿਖੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਫਥ ਫਲੀਟ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸ਼ੇਖ ਈਸਾ ਏਅਰ ਬੇਸ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ ਦਾ ਅਲੀ ਅਲ ਸਲੇਮ ਏਅਰ ਬੇਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਗਏ।
NATO ਸੰਮਿਤ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ
ਬੁੱਧਵਾਰ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਹਮਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹਨ। ਪਰ NATO ਸੰਮਿਤ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ MOU ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਡੀਲ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਖਤਰਨਾਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਸਾਡਾ ਟੀਚਾ ਹੈ।”
ਪਰ ਇਸੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਚਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੈਗੋਸ਼ੀਏਟਰਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਿਆਂ।” ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਅਲੀ ਖਾਮਨਾਈ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਕੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੋਹਰੇ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਉਠਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਸੀਜ਼ਫਾਈਰ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਲਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਰਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਫੰਡ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੀਨੇਟ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਟਰੰਪ ‘ਤੇ ਜੰਗ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਟਰਮ ਚੋਣਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਰੇਟਿੰਗ ਵੀ ਘੱਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕਾ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਾਰਤ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਗਰੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਰਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ
ਇਰਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ। ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥਚਾਰਾ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਇਸ ਰਣਨੀਤਕ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਟ੍ਰੰਪ ਕਾਰਡ ਹੈ।
ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਚਾਰਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨਵੀਂ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਖਾੜੀ ਮੁਲਕ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਟਰੰਪ ਦਾ ਇਹ ਰਣਨੀਤਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੀ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਰੂਪ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਚਾਰਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਆਯਾਤਕ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
