ਈਰਾਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰਕੇ ਲੈਬਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿਚ ਤਣਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵੀ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਲੈਬਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੇਰੂਤ ਉੱਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ
ਐਤਵਾਰ ਅਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਲੈਬਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੇਰੂਤ ਉੱਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਨਾਲ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਲੈਬਨਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤਹਿਤ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਉੱਤੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਦਾਗੀਆਂ। ਈਰਾਨੀ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਬਨਾਨ ਵਿਚ ਹਿਜਬੁੱਲਾਹ ਉੱਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੱਸਿਆ।
ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਟਰੰਪ ਨੇ ਫੌਕਸ ਨਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਸਾਫ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਤਾਲਮੇਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਾਇਨੈਂਸ਼ਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਉਹ ਖੁਦ ਲੈਣਗੇ ਅਤੇ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੰਨਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਫੈਸਲਾ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਮੈਂ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਫੈਸਲੇ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।”
ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਹੋਏ ਟਰੰਪ
ਪਰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਹੁਣ ਧੱਜੀਆਂ ਉੱਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਈਰਾਨੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੇਹਰਾਨ, ਇਸਫਹਾਨ ਅਤੇ ਤਬਰੀਜ਼ ਵਿਚ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਸਨਕੀ” ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ।
ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਗੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚ ਘਰੇਲੂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵੀ ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਪਿੱਛੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੂੰ ਆਕਰਮਕ ਰਵੱਈਆ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਈਰਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਰਮ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਪਿਆ
ਇਸ ਜੰਗੀ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਸਮਰਥਿਤ ਹੂਤੀ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚਾਲੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦਾ 10-15 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਹੂਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ
ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਅਤੇ ਬਾਬ ਏਲ ਮੰਡੇਬ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਦੋਵੇਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਲਾਗਤਾਂ ਵਧਣਗੀਆਂ।
ਟਰੰਪ ਲਈ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਮਿਡਟਰਮ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟਕਰਾਅ ਵਿਚ ਫਸੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ ਲਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਰਡ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਸਿਰਫ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਬਲਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਾਲੇ ਵੀ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਖ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਕਰਮਕ ਰਵੱਈਆ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਟਰੰਪ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਹੱਲ ਰਾਹੀਂ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚਾਲੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਵਾਲੇ ਰਸਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖਤਰਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਿਆ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
