ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਘੱਟ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਜਲਦੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋਣ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੇਚਰ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਖੋਜ (ਯੂਕੇ ਬਾਇਓਬੈਂਕ ਦੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਤੇ) ਅਨੁਸਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 6 ਤੋਂ 8 ਘੰਟੇ ਸੌਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਘੱਟ ਮਿਲੇ, ਜਦਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੌਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਗਏ। ਖੋਜ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ 6-8 ਘੰਟੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਮਰ ਹੌਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਮ ਮਿਆਦ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਹਤਰ ਰਹੀ।
ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਨੀਂਦ ਦੀ ਲੋੜ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਗਭਗ 6 ਘੰਟੇ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਮਰ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਦੀ ਲੋੜ ਘਟਦੀ ਹੈ,ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ 18-20 ਘੰਟੇ, ਜਵਾਨ ਲੋਕ 6-8 ਘੰਟੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਰ ਘੱਟ ਸੌਂਦੇ ਹਨ।
ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਹਾਰਮੋਨ ਅਤੇ ਐਂਜ਼ਾਈਮ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਲੈਣ ’ਤੇ ਸੋਜ (ਇਨਫਲਮੇਸ਼ਨ) ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਧਮਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਸੀਐਲਏ ਦੀ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਾਤ ਘੱਟ ਨੀਂਦ (ਚਾਰ ਘੰਟੇ) ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬਿਸਤਰੇ ’ਤੇ ਲੇਟਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ—ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਆਪਣੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ ਜਾਣਨ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਅਲਾਰਮ ਤੋਂ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਐਕਟਿਵ ਜਾਗੋ ਤਾਂ ਉਹੀ ਮਿਆਦ ਠੀਕ ਹੈ। ਜੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਮਿਆਦ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।ਦਿਮਾਗ਼ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌਂਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਬਿਸਤਰੇ ‘ਤੇ ਲੇਟਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਖਸ਼ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਸਤਰੇ ‘ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟੁੱਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦਾ।
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਨੀਂਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਬਿਨਾਂ ਅਲਾਰਮ ਲਗਾਏ ਸੌਂਵੋ ਅਤੇ ਵੇਖੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਦੋਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਐਕਟਿਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਓਨੀ ਨੀਂਦ ਕਾਫ਼ੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਦ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭਾਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਵੋ ਪਰ ਚੰਗੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚਾਲੇ ਟੁੱਟੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਵੋ ਉਹ ਅਰਾਮ ਪੱਖੋਂ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ …ਸਾਫ ਹੈ ਨੀਂਦ ਸਾਡੇ ਉਮਰ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
