ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਪਨਾ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਖੇਤਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਰਥਚਾਰਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਗਭਗ 5.36 ਕਰੋੜ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 75 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨਾ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਕਰੀਅਰ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਤਰੀਕਿਆਂ, ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਵਾਂਗੇ।
ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ
ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਆਪ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੈਡੇਟ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਰਾਹਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਵਜੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਮੈਥਮੈਟਿਕਸ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਫੀਸਦੀ ਅੰਕ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਾਮਰਸ ਜਾਂ ਆਰਟਸ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਤੋਂ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਪਨ ਸਕੂਲਿੰਗ (NIOS) ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਟੇਟ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਓਪਨ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਮੈਥਸ ਦੀਆਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ DGCA
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਸਿਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ (DGCA) ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਕਲਾਸ-2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ DGCA ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਾਸ-1 ਮੈਡੀਕਲ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਡਾਕਟਰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ, ECG, ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਨੱਕ-ਕੰਨ-ਗਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ (ਕਲਰ ਬਲਾਇੰਡਨੈੱਸ) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਡੀਕਲ ਫਿਟਨੈੱਸ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ DGCA ਵੱਲੋਂ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਪਾਇਲਟ ਲਾਇਸੈਂਸ (CPL) ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੀਖਿਆ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਵਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਥਿਊਰੀ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ – ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਫਲਾਇੰਗ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ। ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੀਟੀਅਰੋਲੋਜੀ (ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ), ਏਅਰ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ, ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਰੇਡੀਓ ਟੈਲੀਫੋਨੀ ਅਤੇ ਟੈਕਨੀਕਲ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 70 ਫੀਸਦੀ ਅੰਕ ਲਿਆਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਫਲਾਇੰਗ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ DGCA ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਫਲਾਇੰਗ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 200 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਫਲਾਇੰਗ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਡੇਟ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣਾ ਕੈਡੇਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ 12ਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਸਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫਲਾਇੰਗ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਾਰਟਨਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਰੇਟਿੰਗ ਲਈ ਵੱਡੇ ਯਾਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੈਡੇਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਗਭਗ 14 ਤੋਂ 15 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੇ ਲਗਭਗ 50 ਤੋਂ 55 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਨੂੰ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ 200 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਫਲਾਇੰਗ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ CPL ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਲਾਗਤ 55 ਤੋਂ 85 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀਆਂ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਇਲਟ ਸਿਰਫ਼ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਬਲਕਿ ਫਲਾਇੰਗ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਮਹਿੰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਇੱਕਾਗਰਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਫਿਟਨੈੱਸ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਵਧਦੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਕਾਰਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਟੀਚਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਲਗਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰੋਗੇ ਬਲਕਿ ਭਾਰਤੀ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓਗੇ।
