ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰਸੂਵਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੋਟੇਕੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਹੜ੍ਹ ਨੇ 48,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 4400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ, ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਸੜਕਾਂ, ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾ ਸੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੀਨ ਦੀ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕੀ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਪਿੱਛੇ ਹੈ ਚੀਨ ਦਾ ਹਾਈਡ੍ਰੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ?
ਪਹਿਲੀ ਉਂਗਲ ਚੀਨ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ 167.8 ਅਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡੈਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 300 ਅਰਬ ਕਿਲੋਵਾਟ-ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜੋ 30 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਡੈਮ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭੂਚਾਲੀ ਫਾਲਟ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਤਰੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਚੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡੂੰਘੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਭੂਚਾਲਾਂ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਬਾਹੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਗੁਓ ਜਿਆਕੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਹਾਈਡ੍ਰੋ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਚੀਨ ਦੀ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
ਦੂਜਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਚੀਨ ਦੀ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਕੋਰਸਪਾਂਡੈਂਟ ਨੇ ਐਕਸ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੀਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇੜੇ ਬਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਗਿਆਰੋਂਗ ਕਸਬੇ ਨੇੜੇ ਵਾਪਰੀ, ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਸੂਵਾ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਗਿਆਰੋਂਗ ਪੋਰਟ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਨੇੜੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੇਪਾਲ ਵੱਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੀਨ ਕੋਲ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਨਾ ਕਰਨਾ
ਤੀਜਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡਾਟਾ ਮੁਹੱਈਆ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ 27 ਮਈ ਨੂੰ ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹੜ੍ਹਾਂ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨੇਪਾਲ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿਲਜੁਲ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈਡਰੋਲੋਜਿਸਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਤਾਂ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਿਮਸਖਲਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ, ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚੀਨ ਦੇ ਵਰਲਡ ਮੈਟੀਓਰੋਲਾਜੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਨੇ 26 ਅਗਸਤ ਦੀ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ 12 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਚੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਅਕਸਰ 5000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਹਿਮ ਦੀ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਅਤੇ ਔਖੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਠੰਢ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹਾਲੇ ਟਲਿਆ ਨਹੀਂ
ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹਾਲੇ ਟਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। 6ਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਧਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 7 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਸੂਵਾ, ਨੁਵਾਕੋਟ, ਧਾਦਿੰਗ, ਗੋਰਖਾ, ਤਨਹੁੰ, ਨਵਲਪਰਾਸੀ ਅਤੇ ਚਿਤਵਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਮੌਕੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਜਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦਾ ਪਿਘਲਣਾ, ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਲਈ ਆਮ ਖਤਰੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨੇਪਾਲ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਹੇਠਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਜਾਂ ਸੋਕੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਨੇਪਾਲ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੜੋਸੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਬਿਨਾਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ ਲਈਆਂ ਬਲਕਿ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਲਾਪਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਟੀਮਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਧਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਬੈਠਕਾਂ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਸਾਂਝਾਕਰਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਇਸ ਲਈ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
