ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤਰਬੂਜ਼ ਅਤੇ ਅੰਬ ਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਫੱਲ ਤਾਜ਼ਗੀ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹੀ ਫੱਲ ਜਾਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਮੁਨਾਫ਼ਾਖੋਰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਲਾਵਟ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਈਧੋਨੀ (ਪੈਧੋਨੀ) ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 40 ਸਾਲਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਡੋਕਾਡੀਆ, ਉਸ ਦੀ 35 ਸਾਲਾ ਪਤਨੀ ਨਸੀਮ (ਨਸੀਮ), 16 ਸਾਲਾ ਧੀ ਆਇਸ਼ਾ (ਆਸ਼ਾ) ਅਤੇ 13 ਸਾਲਾ ਧੀ ਜੈਨਬ (ਜ਼ੈਨਬ) ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਰਿਆਨੀ ਖਾਧੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਵਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਤਰਬੂਜ਼ ਕੱਟ ਕੇ ਖਾਧਾ।
ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਚਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਲੂਜ਼ ਮੋਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਜੇ.ਜੇ. ਹਸਪਤਾਲ ਰੈਫਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਸਾਢੇ ਸਵਾ ਦਸ ਵਜੇ ਛੋਟੀ ਧੀ ਆਇਸ਼ਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਧੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨਸੀਮ ਵੀ ਜਾਨ ਗਵਾ ਬੈਠੀਆਂ। ਰਾਤ ਸਾਢੇ ਦਸ ਵਜੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਬਾਕੀ ਪੰਜ ਮਹਿਮਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਰਿਆਨੀ ਖਾਧੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਠੀਕ ਰਹੀ। ਅਬਦੁੱਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰਬੂਜ਼ ਖਾਧਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਬਿਰਿਆਨੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮੰਨ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਬਾਲਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤੇ ਟਾਕਸਿਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਾਰੈਂਸਿਕ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਤਰਬੂਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਆਉਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਖਰਾਬ ਤਰਬੂਜ਼ ਇੰਨੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਲਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਬੂਜ਼ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪੱਕਾਉਣ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਤੇ ਮਿੱਠਾਸ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵਪਾਰੀ ਐਰਿਥ੍ਰੋਸਿਨ ਬੀ (Erythrosine-B ਜਾਂ Red B) ਨਾਮਕ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਡਾਈ ਦਾ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡਾਈ ਤਰਬੂਜ਼ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਲਟੀਆਂ, ਡਾਇਰੀਆ, ਪੇਟ ਦਰਦ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਥਾਇਰਾਇਡ, ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਅਥਾਰਿਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (FSSAI) ਨੇ ਫੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਖੋਜਣ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਗਾਈਡਲਾਈਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹਨ
ਤਰਬੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਖੋਜਣ ਦੇ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕੇ:
- ਕਾਟਨ/ਟਿਸ਼ੂ ਟੈਸਟ: ਤਰਬੂਜ਼ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਲਾਲ ਗੁਦੇ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਰੂਈ ਜਾਂ ਟਿਸ਼ੂ ਪੇਪਰ ਰਗੜੋ। ਜੇ ਰੰਗ ਲਾਲ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਰਿਥ੍ਰੋਸਿਨ ਬੀ ਵਰਗੀ ਡਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਰਹੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।
- ਪਾਣੀ ਟੈਸਟ: ਤਰਬੂਜ਼ ਦਾ ਛੋਟਾ ਟੁਕੜਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਕੱਟੋ ਜਾਂ ਰੱਖੋ। ਜੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬਣਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਲਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਮਿਲਾਵਟ ਵਾਲਾ ਹੈ।
- ਕੱਟਣ ਵੇਲੇ: ਜੇ ਕੱਟਣ ਤੇ ਗੈਸ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਜਾਂ ਝੱਗ ਬਣੇ ਤਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਬਾਹਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ: ਚੰਗੇ ਤਰਬੂਜ਼ ਉੱਤੇ ਤਲ ਵੱਲ ਭੂਰਾ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ)। ਸਫੈਦ ਜਾਂ ਹਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਤਲਬ ਅਣਪੱਕਾ। ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ ਤਰਬੂਜ਼ ਤੋਂ ਬਚੋ — ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਕਲਰ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਹਰਾ ਜਾਂ ਧੁੰਦਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਚੁਣੋ।
- ਆਵਾਜ਼ ਟੈਸਟ: ਹਲਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਥਾਪ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਣੋ। ਖੋਖਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਵੇ ਤਾਂ ਪੱਕਿਆ, ਫਲੈਟ ਆਵਾਜ਼ ਤਾਂ ਕੱਚਾ।
- ਭਾਰ: ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤਰਬੂਜ਼ ਚੁਣੋ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾਸ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੰਬ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਰਸਾਇਣਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੱਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 200 ਕਿਲੋ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਰਸਾਇਣ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਅੰਬ ਫੜੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਡਾਇਮੰਡ ਰਾਈਪ ਨਾਮਕ ਐਥਲੀਨ ਰਾਈਪਨਰ ਦੇ ਪੈਕੇਟ ਵੀ ਮਿਲੇ।
ਐਥਲੀਨ ਗੈਸ ਫੱਲ ਪੱਕਾਉਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ FSSAI ਵੱਲੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ।ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਬ ਪੱਕਾਉਣ ਲਈ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਕਾਰਬਾਈਡ (CaC₂) ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਮੀ ਨਾਲ ਐਸੀਟੀਲੀਨ ਗੈਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸ ਵੈਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼, ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। FSSAI ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅੰਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਖੋਜਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ:
- ਰੰਗ: ਕੁਦਰਤੀ ਪੱਕਿਆ ਅੰਬ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਵਰਗਾ ਪੀਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਰਾ-ਪੀਲਾ ਛਾਇਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਕ ਅੰਬ ਪੂਰਾ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਔਰੇਂਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਖੁਸ਼ਬੂ: ਅਸਲੀ ਅੰਬ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਕ ਅੰਬ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਘੱਟ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਵਰਗੀ ਬਦਬੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਛੂਹ ਕੇ ਚੈੱਕ: ਕੁਦਰਤੀ ਅੰਬ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਕ ਅੰਬ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਲਪਿਲਾ ਅਤੇ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੈੱਲ ਵਾਲਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਪਾਣੀ ਟੈਸਟ: ਅੰਬ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਓ। ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਸਾਇਣਕ ਹਲਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉੱਪਰ ਤੈਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।
- ਬੇਕਿੰਗ ਸੋਡਾ ਟੈਸਟ: ਅੰਬ ਨੂੰ ਬੇਕਿੰਗ ਸੋਡਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ 15-20 ਮਿੰਟ ਰੱਖੋ। ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇ ਰੰਗ ਉਤਰੇ ਜਾਂ ਅਜੀਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਲਿਸ਼ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮਿਲਾਵਟ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਰਬੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਜੈਕਟ ਕੀਤੀ ਡਾਈ ਅਤੇ ਅੰਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਐਸੀਟੀਲੀਨ ਗੈਸ ਗੰਭੀਰ ਫੂਡ ਪੁਆਇਜ਼ਨਿੰਗ, ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। FSSAI ਵੱਲੋਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਕਾਰਬਾਈਡ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਐਥਲੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਨਾਫ਼ਾਖੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਬਰਤੋ। ਫੱਲ ਖਰੀਦਦੇ ਵੇਲੇ ਰੰਗ, ਖੁਸ਼ਬੂ, ਭਾਰ ਅਤੇ ਉਪਰੋਕਤ ਘਰੇਲੂ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਜਾਂ ਇੱਕਸਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਫੱਲ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ। ਫੱਲ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਵੋ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰੋ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹੋ।
