ਪਿਛਲੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਅਤੇ ਬਨਾਵਟੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲੱਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 4 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨਿਗਲ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਿੰਗ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਅਤਿ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਕਸਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ: ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਮੋਹੰਮਦ ਕੈਫ ਦੀ ਮੌਤ
ਮੇਰਠ ਦੇ ਖੈਰਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 22 ਸਾਲਾ ਮੋਹੰਮਦ ਕੈਫ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਿੰਗ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ PUBG ਵਰਗੀਆਂ ਗੇਮਾਂ) ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੱਤ ਸੀ। ਉਹ ਹੈੱਡਫੋਨ ਲਗਾ ਕੇ ਘੰਟਿਆਂ-ਘੰਟਿਆਂ ਗੇਮ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਗੇਮਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਰੀਲਾਂ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਆਦਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੇਮ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਦਾ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਐਕਸਾਈਟਮੈਂਟ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਬੀਪੀ ਅਚਾਨਕ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੇਮ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ 300 ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨੱਸਾਂ ਫੱਟ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਨ ਹੈਮਰੇਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿਣਾ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਹੈੱਡਫੋਨ ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਨ। ਬਲੂਟੂਥ ਹੈੱਡਫੋਨ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਵੀ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। WHO ਵੀ ਗੇਮਿੰਗ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਗੇਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ: ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਆਤਮਹੱਤਿਆ
ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 12, 14 ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨਾਬਾਲਗ ਭੈਣਾਂ ਨੇ 9ਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਕੂਦ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਸੀਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਧੀਆਂ ਕੋਰੀਅਨ ਕਲਚਰ (ਕੇ-ਡਰਾਮਾ, ਕੇ-ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ, ਫੈਸ਼ਨ) ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਟਾਸਕ-ਬੇਸਡ ਕੋਰੀਅਨ ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮ (ਕੋਰੀਅਨ ਲਵ ਗੇਮ ਜਾਂ ਇੰਟਰੈਕਟਿਵ ਟਾਸਕ ਗੇਮ) ਦੀ ਆਦਤੀ ਸਨ। ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦੇ ਕੰਮ (ਖਾਣਾ, ਨਹਾਉਣਾ, ਸੌਣਾ) ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਮਰਾ ਕੋਰੀਅਨ ਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਬਦਲ ਲਏ ਸਨ (ਜਿਵੇਂ ‘ਦੇਵੁ’, ‘ਲੀਨੋ’, ‘ਕੁਇਨਾ’) ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਡੀਪੀ ਵੀ ਕੋਰੀਅਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਰੀਅਨ ਪ੍ਰਿੰਸੈੱਸ ਮੰਨਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨਾਮ’ ਕਹਿ ਕੇ ਚਿੜ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕੋਰੀਅਨ ਕਲਚਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੀਡੀਓ ਅਪਲੋਡ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ‘ਤੇ ਚੈਨਲ ਡਿਲੀਟ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫੋਨ/ਗੇਮਿੰਗ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਫੇਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸੂਸਾਈਡ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਸੌਰੀ ਪਾਪਾ’ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਇਮੋਜੀ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੇਮ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਆਦਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੇਮਿੰਗ ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਜਦੋਂ ਜੁਨੂਨ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਅਸਲੀ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਘੱਟ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਣ ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਬਨਾਵਟੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਾ ਪਵੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਨਮੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
