ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਕੈਸ਼ ਕਢਵਾਉਣ ਜਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬੈਂਕ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਅਕਾਊਂਟ ਬਲਾਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ KYC ਪੈਂਡਿੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਿਮਾਗ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ RBI ਨੇ KYC ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲੇਗੀ।
KYC ਕੀ ਹੈ?
KYC ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ Know Your Customer ਹੈ। ਇਹ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਹਕ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਧਨ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। KYC ਲਈ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ, ਪੈਨ ਕਾਰਡ, ਪਾਸਪੋਰਟ, ਵੋਟਰ ਆਈਡੀ ਵਰਗੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਫੋਟੋ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।
RBI ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ (ਜੂਨ 2025 ਅਪਡੇਟਸ ਅਨੁਸਾਰ):
- ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ KYC ਪੈਂਡਿੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੂਚਨਾ ਦੇ
- ਬੈਂਕ ਨੂੰ KYC ਅਪਡੇਟ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਅਡਵਾਂਸ ਨੋਟਿਸ ਦੇਣੇ ਪੈਣਗੇ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਚਿੱਠੀ ਪੋਸਟ ਰਾਹੀਂ), ਅਤੇ ਜੇ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਿਊ ਡੇਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰਿਮਾਇੰਡਰ (ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਸਮੇਤ)। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਮ 1 ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
- ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੋ-ਰਿਸਕ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ: ਜੇ KYC ਡਿਊ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਰੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਅਪਡੇਟ ਲਈ ਸਮਾਂ ਮਿਲੇਗਾ – ਡਿਊ ਡੇਟ ਤੋਂ 1 ਸਾਲ ਜਾਂ 30 ਜੂਨ 2026 (ਜੋ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ) ਤੱਕ। ਇਹ ਰਾਹਤ ਰੈਟਰੋਸਪੈਕਟਿਵ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ।
- ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਰਿਸਕ ਅਧਾਰਿਤ KYC ਅਪਡੇਟ ਦੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ:
RBI ਨੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕੈਟੇਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ:
- ਉੱਚ-ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ (High-Risk): ਹਰ 2 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ KYC ਅਪਡੇਟ ਲਾਜ਼ਮੀ।
- ਦਰਮਿਆਨੇ ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ (Medium-Risk): ਹਰ 8 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ।
- ਘੱਟ-ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ (Low-Risk): ਹਰ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਇਹ ਸਮਾਂ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜਾਂ ਆਖਰੀ ਅਪਡੇਟ ਤੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ:
KYC ਅਪਡੇਟ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ SMS, ਕਾਲ, ਈਮੇਲ ਜਾਂ ਚਿੱਠੀ ਰਾਹੀਂ ਰਿਮਾਇੰਡਰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਜੇ KYC ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸੇਵਾਵਾਂ ਰੁਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਦੇ ਹੀ ਅਕਾਊਂਟ ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਕ KYC ਲਈ ਕੋਈ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਕੱਟ ਸਕਦਾ। ਸਕੈਮ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਜੇ ਕੋਈ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਕਹੇ ਕਿ KYC ਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ 5,000-10,000 ਕੱਟੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਕੈਮ ਹੈ। ਫੋਨ ‘ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ OTP, ਪਾਸਵਰਡ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦਿਓ। ਸਕੈਮਰ KYC ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਖਾਤਾ ਖਾਲੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੈਂਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਪ, ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਂਚ ਰਾਹੀਂ KYC ਕਰਵਾਓ।ਇਹ ਨਿਯਮ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਵੇ ਤਾਂ RBI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
